गण्डकी प्रदेशको गोर्खा जिल्ला, बारपाक सुलिकोट गाउँपालिकाको हराभरा पहाडी काखमा अवस्थित 'सीता गुफा' प्रकृति र आस्थाको एक अद्भुत संगम हो। समुद्र सतहबाट १,१६५ मिटरको उचाइमा रहेको यो गुफा हजारौं वर्ष पुरानो भू-गर्भ विज्ञान र स्थानीय संस्कृतिको जीवन्त दस्तावेज हो। पौराणिक मान्यताअनुसार माता सीताले वनवासको समयमा यहाँ आश्रय लिएकी थिइन्, त्यसैले यसलाई 'सीता गुफा' भनिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा 'ख्याता गुफा' का नामले परिचित यो स्थल गुरुङ समुदायको ध्यान र साधनाको केन्द्र पनि हो। ऐतिहासिक र पौराणिक पृष्ठभूमि सीता गुफाको नाम र अस्तित्वसँग दुईवटा रोचक पक्षहरू जोडिएका छन्: पौराणिक कथा: हिन्दु धर्मग्रन्थ र जनश्रुतिअनुसार, भगवान रामको वनवासको क्रममा माता सीताले यसै गुफालाई आफ्नो आश्रयस्थलको रूपमा प्रयोग गरेको विश्वास गरिन्छ। यसै आस्थाका कारण स्थानीय समुदायले यसलाई 'सीता गुफा' भन्न थालेका हुन्। ख्याता गुफाको विरासत: पौराणिक मान्यताभन्दा अगाडि, यो गुफालाई स्थानीय गुरुङ (तमु) समुदायले 'ख्याता गुफा' को रूपमा चिन्ने गर्थे। परापूर्वकालमा गुरुङ पुजारीहरू र साधु-सन्तहरूले ध्यान, तपस्या र आध्यात्मिक साधनाका लागि यसका गोप्य कक्षहरू प्रयोग गर्ने गर्दथे। गोर्खा सदरमुकामबाट करिब ४८ किलोमिटर सडक मार्ग हुँदै सुलिकोट पुग्न सकिन्छ। त्यसपछि सौरपानी बजार हुँदै करिब २० मिनेटको मोटर यात्रा र छोटो पदयात्रापछि गुफाको प्रवेशद्वारमा पुगिन्छ। भ्रमणका लागि स्थानीय गाइडको सहयोग लिनु उपयुक्त हुन्छ।